‘Kahve, haksızlığa uğramış bir içecektir…’

 

Her okuryazarın yol arkadaşıdır kahve… Öğrencilikte ders çalışırken, kitap okurken,  bize eşlik eden, biri diri ve dinç kıldığına inandığımız  kahvenin sağlımızla ilgili yaratılmış tüm tartışmalarına cevap verebilecek bir kitap yazıldı. Prof.Dr.Hamdi Akan, “Kahve ve Sağlık” kitabı, bilimsel bir zeminde, kahve ile ilgili tüm bilgilerimizi tazeleyecek, doğruların zeminine oturtacak kitabını anlatıyor…

Kahve üzerine neden kitap yazma gereği duydunuz?
Şüphesiz ki, iyi bir kahve içicisi olmam buna doğrudan etki etti. Yıllar önce kahve kültürünü yaygınlaştırmak için www.kahve.gen.tr web sitesini kurduktan sonra kahve ile ilgili çok yazı okudum ve doktor olmam sebebi ile kahve ve sağlık ilişkisi hep ilgimi çekti. Bu arada çok sayıda da söylenti ve anlamsız bilgi ile karşılaştım. Sonunda işin doğrusu nedir diyerek, bilimsel tabana oturan bir kitap yazmaya karar verdim.

Facebook’ta, yediğiniz ve yaptığınız yemeklerin fotoğrafını yayınlayıp, herkesin iştahını kabartarak, diyetleri mahvettiğiniz, ve bununla tanındığınız yazıyor kitabınızın arka kapağında… Diyetlere karşı mısınız?
Sık sık diyet yapan birisi olarak, diyetlere karşıyım dersem ayıp olur ama öğrendiğim bir şey varsa, ağzınızı tutamıyorsanız spor egzersiz vb. bu açıdan boşa gidiyor. Yemek yemeyi çok sevdiğim düşünülürse durumum zor yani.

Kahve tüketimin diyet açısından değerlendirilmesini yapar mısınız? Kahve içmek, zayıflamak isteyen insanları nasıl etkiler?
Kahvenin diyet açısından ciddi bir avantajı var. Kalorisi sıfıra yakın ancak kahve ye şeker, süt, krema, aromatik şuruplar katılınca sıfır kalorili bir içecek 400-500 kaloriye ulaşıyor. Bu nedenle özellikle ABD’de gençlerde ciddi bir sorun olan obeziteye kahve zincirlerinde satılan bu tip kahve içeceklerinin önemli katkısı olduğu düşünülmekte.

Hepimizin öğrencilik yıllarımızda uyumamak için içtiğimiz kahve aslında doğru tüketildiğinde sağlığımıza faydalı mı?
Buradaki hassas sözcük ‘’doğru tüketim’’. Kahvenin çoğu olumsuz etkisi dozu ile ilgili. Kahve kuvvetli bir antioksidan içecek, bu nedenle yararlı da olabilmekte. Bütün mesele uygun miktarda, uygun zamanda ve yanında sigara vb. olmadan içmekte. Bunlar yapılırsa sağlık üzerine çok sayıda olumlu etkisi var.

kahve1 kahve3

“Kahve aslında sağlık konusunda belirgin derecede haksızlığa uğramış bir içecektir.”  diyorsunuz. Toplumda bilenen yanlışlar nelerdir?
Kahvenin kısırlık yaptığı, kanser yaptığı hatta kalbe zararlı olduğu, beyini yorduğu. Bunların hiçbirisi doğru değil. Örneğin çarpıntı yapabiliyor ama bunu insan sağlığına zararı gösterilmemiş. Eğer kişi sigara içmiyor, ve kalp için olumsuz diğer risk faktörlerini taşımıyorsa (obezite, yüksek tansiyon, şeker hastalığı gibi, kahve kalbe koruyucu bile olabiliyor.

Günlük hayatımızda bazılarımız onsuz güne başlayamayız,  bazılarımızda olumsuz etkilerini düşünür,  ondan uzak dururuz. Kahve tam olarak ‘nedir’?
Kahve bir ağacın meyvesinin çekirdeği. Kiraz çekirdeği gibi düşünebilirsiniz. Ağaç çiçekleniyor, meyvesi oluşuyor ve meyve kırmızı renk alınca ağaçtan toplanıyor. Daha sonra bazı yöntemlerle çekirdek ayrılıyor, kavruluyor ve çekilerek kahve haline geliyor.

Kafein nedir?
Kafein, kahvenin en önemli bileşenlerinden birisi olan uyarıcı bir kimyasal madde. Ve kahveye atfedilen pek çok olumlu ya da olumsuz etki kafeinden kaynaklanmakta. Bu nedenle sağlık önerileri genellikle kahve değil de kafein hedeflenerek yapılmakta. Ancak, kahve içerisinde kahvenin etkilerinde rol oynayan kafein dışında da çeşitli farklı maddeler var.

Kahve damak zevki midir? Yoksa vücudumuzun gerçekten ihtiyaç duyduğu bir şey midir?
Vücudun kahveye gereksinimi yok. Bu nedenle sadece bir keyif aracı olarak kabul etmek lazım.

Kahvenin psikolojimize etkilerini biliyoruz. Bu ne derece doğru bir bilgi? Sinir sistemimiz üzerindeki etkileri nelerdir?
Bu iyi bilinen etkilerden birisi. Uyanık durmayı sağlaması, dikkat ve algılama üzerine etkileri, kadınlarda depresyonu azalttığının gösterilmesi hep bu psikolojik ve nörolojik etkilerinden dolayı. Ayrıca bir sosyal kültür ve iletişim aracı olması da buna katkı da bulunuyor.

Genel olarak bakacak olursak kahve vücudumuza en çok hangi faydası yapar?
Bu yine kullanım sıklığı ve dozla ilişkili olsa da en çok santral sinir sistemi yani beyine yararlı, ayrıca barsak hareketlerini arttırdığı için mide-barsak sistemine, idrar miktarını arttırdığı için böbreklerimize yararlı. Asıl önemli olumlu etkisini karaciğere göstermekte, özellikle hepatitli hastalarda olumlu etkilerini gösteren ciddi çalışmalar var. Ancak, unutmamak lazım ki, olumsuz da olabilir. Örneğin reflü yakınmanız varsa, kahve reflü şikayetlerinizi arttıracaktır. Özellikle Tip II şeker hastalığı riskini de azalttığı için pankreas açısından da iyi olduğu söylenebilir.

Kahve’nin kanseri tetikler mi?
Tam tersi, muhtemelen kuvvetli antioksidan özelliği nedeni ile bazı kanserlerin oluşma olasılığını azaltmakta. Kahve nedeni ile kanser riskinin arttığı gösterilmemiş ama koruyucu etkisi gösterilmiş.

Kahveyi çocuklardan uzak tutmak gerekir mi?
Evet diyebilirim, çünkü çocukların kahve içerek kazanacakları hiçbir şey yok. Demir ve kalsiyum emilimini kahve azalttığı için de çocuklara vermesek de olur. Ama kahve içen çocuklarda yapılan çalışmalar çocuk gelişimi açısından kahvenin zararlı olduğunu göstermemekte.

İçinde bol miktarda kafein barındıran enerji içecekleriyle kahveyi bir tutmak ne kadar doğru? Kahvenin tahtını sarstığı doğru bir bilgi midir?
Enerji içecekleri ile kahvenin ortak noktası içerdikleri kafein. Ancak, enerji içeceklerine karşı ciddi bir olumsuz hava var. Bunun da nedeni, bu içeceklerin gençler tarafından  alkolün etkisini azalttığı düşüncesi ile içilmesi ve bunun da bir rahatlamaya yol açıp, aşırı alkol tükettirmesi. Bu da trafik kazaları ve dengesiz davranışlar nedeni ile ciddi sorunlara yol açmakta. Bu sebepten bu içecekler yerine kahve içilmesi önerilmekte.

kahve4 kahve5

Kahve çok özel bir toprağa ve iklimsel özelliklere ihtiyaç duyduğundan kısıtlı ekim alanları vardır. Bu durum ticari yönden baktığımızda nasıl bir etki doğuruyor?
Kahve ağacı tropikal ve subtropikal iklimi seviyor. Genellikle volkanik toprakta yaşıyor. Bu nedenle ekvator çizgisi etrafında yetişiyor. Soğuğa dayanıksız. Çok büyük bir ekonomik boyutu olan bir ağacın, iklim koşulları nedeni ile Türkiye’de yetişmemesi, bu kadar geniş alanı olan bir ülke için ciddi bir kayıp.

www.kahve.gen.tr adresinde yayınladığınız ‘Kahve Keyfi’ web dergisini anlatır mısınız? Bu nasıl bir proje? Nasıl değerlendiriliyor?
Bu oldukça eski; hatta Türkiye’de İnternetin başlangıç tarihi ile yaşıt diyebilirim. Kahve kültürü ile ilgili pek çok konuyu kapsıyor ancak, zaman sorunu ve iş yoğunluğum nednei ile son yıllarda biraz ihmal ettiğimi düşünmekteyim. Son yıllarda, sosyal medya ortamlarının ön plana çıkması nedeni ile farklı bir boyuta geçmesi gerekiyor.

Bitirirken, kahvenin hayatımızdaki yeri ne olmalı?
Kahve gibi aslında gereksinimimiz olmayan içecekleri, yiyecekleri bir alışkanlık değil de bir keyif aracı olarak, tadını çıkartarak, uygun dozda içmek ve biraz da bunun arka planını öğrenip, içtiğimiz kahve çeşitlerini ve pişirme yöntemlerini zenginleştirmek günlük yaşantımıza renk katacaktır.

Hamdi Akan; 1974 TED Ankara Koleji, 1980’de de Ankara Tıp Fakültesinden mezun olmuştur. Halen, fakültenin Hematoloji Bilim Dalı’nda görev yapmakta olan ve Klinik Araştırmalar Derneği ve Febril Nötropeni Derneği’nin başkanlıklarını da yürüten Prof Dr. Hamdi Akan, aynı zamanda Tıp Bilişim Derneği’nin de kurucu üyesidir.

Soru, yorum ve eleştirilerinizi gönderebilirsiniz.

E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır.