‘Ekolojik yaşamı öğrendikçe, bütün hayatımı değiştirmeye karar verdim.’

 

Psikolog Selen Özarslan Aktar; çağın en büyük tartışmalarından birine, ekolojik yaşam biçimine dönüş tartışmasına alçakgönüllü görünen, ama bir o kadar da kalıcı bir katkı yapıyor. Kimyasallara ve radyasyona bulanmış hayatımızı değiştirmeye, evimizden ve bireysel yaşamımızdan nasıl başlayacağımızın ipuçlarını veren bir kitap yazdı. Çevre kirliliğinin ciddi bir problem olduğu bilinciyle; bu konuda kitaplar, seminerler ve özel programlar takip ederek önce kendi aile hayatını ‘yeşil hayat’ görüşlerine uygun olarak biçimlendirdi, sonra da öğrendiklerini başka insanlarla paylaşmak ve gelecek nesillere daha hoş bir dünya bırakmak amacıyla ‘Ekolojik Yaşam Rehberi’ni yazdı.

‘Ekolojik Yaşam Rehberi’ kitabını yazmaya nasıl karar verdiniz?
Ben çocuk psikologuyum. Her zaman çocukların gelişimini destekleyici ve olası sorunlara karşı da önlem alma taraftarı olmuşumdur. Küçük olayların problem haline gelmeden önce engellenebileceğini düşünürüm. Temizlik esnasında deterjanlara alerjim olduğunu fark ettiğimde aslında şanslıydım. Bu benim için göz açacak bir uyarı olmuştu. Evimdeki temizlik malzemelerini ekolojik olanlarla değiştirerek başladım işe. Daha sonra da bilgi sahibi olup daha çok öğrendikçe bütün hayatımı değiştirmeye karar verdim. Yurt dışında yaşadığım bu senelerde oradaki kitapların bana çok faydası olmuştu. Tatilde buraya geldiğimde bu konuyla ilgili hiçbir bilgiye rastlamayınca ülkemdeki insanların bilinçlenmesi ve çocuklarımızın daha sağlıklı bir ortamda yetişmeleri için kitabı kendim yazmaya karar verdim. Fakat 4 sene kadar önce yazdığımda ve büyük yayınevlerine gönderdiğimde kimsenin ilgisini çekmemişti. Türkiye o zaman hazır değildi. İki buçuk sene önce buraya taşınmamla neredeyse eş zamanlı olarak organik pazarlar açıldı. Sanırım bir anda ekolojiye düşkünlüğümüz çıktı. Yeni İnsan Yayınevi ekolojiye düşkün ve bu alanda bir çok çalışma yapan bir yayınevi aynı zamanda. Tesadüfen tanıştık ve ilgilerini çok çekti kitabım. Sanırım 4 sene önce de onlar kitabı basarlardı fakat ilgi aynı olmayabilirdi.

Kitabınızın arka kapak yazısında önerdiğiniz tüm yöntemleri hayatınıza geçirdikten, uyguladıktan ve yararlarını gördükten sonra kitaba yazdığınızdan söz ediliyor. Bu bilgiler hayatınızı nasıl değiştirdi?
Kendimi  daha sağlıklı ve mutlu hissettirdi. Dediğim gibi temizlik esnasında grip gibi hastalandığımı düşünüyordum, meğerse alerjik reaksiyon gösteriyormuş vücudum. Aslında bu tamamen temizlik malzemelerin içlerinde bulunan şiddetli toksinlerden kaynaklanıyordu. Hayatımı ekolojik yapmam bana ayrıca bir huzur ve mutluluk verdi. Evime gelen insanlar hoş kokuların ne olduğunu soruyor, meyvelerin lezzetinden, havucun tadına doyamadıklarından bahsediyorlar. Aldığım birçok geri bildirime göre de çok hoş zaman geçirdiklerini söylüyorlar. Bunlar kitabın içinde uyguladığım her şeyden kaynaklanıyor. Beni ayrıca huzurlu hissettiren ise doğaya verdiğim zararın minimum olması, en azından ben görevimi yaptığım için mutluyum.

SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR1 SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR2

Kimyasallardan arınma deyince, aklımıza evdeki temizlik maddeleri geliyor klişe bir bakış açısıyla… Oysa zararlı kimyasallar hayatımızın her alanında var. Evimizde, kıyafetlerimizde, gündelik kullanımdaki araç gereçlerde gizlenen gizli kimyasal düşmanlar neler, onlardan nasıl korunuruz?
Evet toksinler her alanda hayatımızda ve bunlardan kaçışımız gerçekten de zor ama imkansız değil. Kıyafetlerimizde, kişisel bakım ürünlerimizde (şampuan, saç boyası, krem gibi), evimizdeki mobilyalarımızda vs doğal alternatifler kullanabiliriz. Kıyafetler gibi hayatımızın bir çok alanında kullandığımız pamuğun kesinlikle organik olanını tercih etmeliyiz. Konvansiyonel pamuk böcek ilacıyla yetiştirilir ve bu ilaç pamuktan hiçbir şekilde atılmaz. Konvansiyonel pamuk ile üretilmiş bir giysinin içinde bulunan böcek ilacı düzenli olarak vücudumuzda emilir. Yemek pişirirken kullandığımız tencere ve tavaların da teflon olmayanları tercih etmeliyiz. Evcil hayvanlarımızı daha sağlıklı yetiştirmekten, geri dönüşümün önemine kadar çok geniş bir yelpaze var kitapta.

Çocukların ekolojik yaşam felsefesine uygun yaşamaları, yedikleri gıdalar, kıyafetleri , ortamlarının sağlıklı olması neden yetişkinlerden daha önemlidir?
Çocuklar bizden daha hızlı nefes aldıkları için ve vücutlarına bizden daha çok hava çektikleri için kilolarına göre vücutlarına daha çok kimyasal girer. Ellerini bizlerden daha az yıkarlar ve ellerini her şeye sürüp ağızlarına koyarlar. Yerde yetişkinlerden daha fazla vakit geçirdikleri için havadan daha ağır alan kimyasallara daha fazla maruz kalırlar. Yetişkinlerden metabolizmaları daha hızlı çalıştığı için ortalama bir yetişkine göre bir çocuk üç-dört kat daha fazla yiyecek ve içecek tüketir. Çocuklar hızlı büyüdükleri için tehlikeli hücre mutasyonlarının daha hızlı oluşmasına sebep olur. Temizlik malzemelerini içebilirler yanlışlıkla, bu da çok ciddi sonuçlara yol açabilir. Yeni doğmuş bir bebek cildi kimyasalları kolayca geçirebilen ve emebilen bir yapıya sahiptir. Çocukların kafatasları yetişkinlere göre daha ince olduğu için şampuanlardaki kimyasallar kafa derilerinden daha hızlı emilir.

Çocuk kıyafetlerinden başlarsak özellikle tene değen iç çamaşırları neden ekolojik-organik olmalı? Organik pamuğun faydası nedir?
Organik pamuk böcek ilacı içermez. Böylece çocuklarımızın vücutlarına tehlikeli kimyasallar girmemiş olur. Bebek bezlerinin organik olması da oldukça önemlidir.

Biz bir ürünün organik olduğunu nasıl anlayacağız?
Emin olmak için sertifikasına bakmak gereklidir. Avrupa sertifikaları özellikle alınması zor sertifikalar olduğu için en ciddilerindendir. Bambudan yapılmış bir ürünün sertifikalı olmasına gerek yoktur. Bambu kesinlikle böcek ilacı kabul etmeyen ve natürel olarak anti bakteriyel bir üründür.

SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR3 SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR4

Pamuklu çamaşır, çarşaf,havlu, kıyafetleri nasıl sağlıklı temizleriz, lekeleri nasıl çıkarırız?
Ekolojik deterjanla yıkayabiliriz, lekelerini de yine ekolojik leke çıkarıcısıyla çıkarabiliriz. Lekeleri lekelendikleri anda daha da kolay temizleyebiliriz. Beyaz ürünlerin lekelerini üstüne taze limon sıkarak, direk güneşin altına koyarsak, çamaşır suyu etkisini görürüz ve lekeler temizlenip pırıl pırıl olur.

Çocuk odasında yerleri, camları, kapıları nasıl temizleyebiliriz?
Parfüm içermeyen arap sabunu en güvenli ürünlerden. Eğer dezenfekte etmek istersek elma sirkesiyle veya limon suyuyla da temizleyebiliriz.

Bebek ve çocukların güvenli yatak odasında yatması gerektiğinden bahsediyorsunuz. Güvenli odanın tanımını yapabilir misiniz? Nelere dikkat etmeliyiz?
Doğal materyallerden oluşmasına. Mümkünse mdf içermeyen, cilasız, süt bazlı boyalı veya boyasız masif ahşap tercih edilmelidir. Birçok bebek yatak odası satan dükkanlarda toksin içermeyen boyalar da bulunuyor. Mdf içermemesi özellikle önemli!

Çocuk banyosunda nelere dikkat etmeliyiz? Şampuan ve banyo ürünü seçimi neden çocuklarda yetişkinlere nazaran daha önemlidir?
Yukarıda da bahsettiğim gibi çocukların bünyeleri toksinlere çok açık, o yüzden bizden daha çok zarar görüyorlar.

Çocuklara banyo yaptırırken  havalandırmanın öneminden bahsediyorsunuz. Havalandırmak neden önemlidir?
Eski inanç olan kapıları, camları çocuğu yıkarken kapamak inancı aslında çok yanlış. Çocuğunuzu yıkarken mümkün olduğu kadar hava alan banyoda yıkamanız önemli. Su sistemlerinin içinde bulunan klor oldukça zararlıdır. Nefes sistemine girişini azaltmak için hava alan banyo çok önemlidir.

Ekolojik çocuk bezi var mıdır? Günümüzde hayat şartları da anneler için çok ağırlaştı?
Evet var. Tek kullanımlık kağıt bezler var. Doğada 6 ayda yok oluyor ve toksin içermiyor. Diğerleri çok toksik ve tam 500 senede yok oluyor. Ekolojik çocuk bezi yerli ne yazık ki bulunmadığı için biraz daha pahalı oluyor. Amacım bu bezleri yerli şirketlerin de üretmesi böylece bütün toplumun rahatlıkla kullanması. Tamamen ekolojik bez olmaması için bir neden yok. Umuyorum en kısa zamanda üretilirler, böylece herkes faydalanır. Ayrıca da eski usul yıkanır bezler hala kullanılmaktadır.

Anneannelerimiz gibi çocuklarımıza bez bağlamak da kolay görünmüyor?
Kolay değil ama imkansız da değil. Tekrar kullanılan bebek bezleri eskiye göre çok daha kolay oldu artık. Temizliği ve kullanması daha kolay. Birçok aile büyüğümüz ikiden fazla çocuk yetiştirmiş yıkanır bezlerle ve eski şartların zorluğunda. Çamaşır makineleri bile yokmuş. Bence biz biraz hazıra konmayı seven bir nesiliz!

SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR5 SELEN.ÖZARSLAN.AKTAR6

Marketlerden alıp kullandığımız standart bir çocuk bezinin de doğada yok olması 500 yıl sürüyor. Hem bebeklerimizin  sağlığını hem doğayı koruyacak bir çözüm var mıdır?
Yukarıda bahsettiğim gibi yıkanır bez veya ekolojik tek kullanımlık bezler alternatiflerimiz.

Çocuk psikologu olarak bize çocukların oyuncak seçiminde hem sağlıklı hem de yaratıcı oyuncakları nasıl seçebileceğimizi açıklayabilir misiniz?
Aynı mantık aslında. Doğal malzemelerden oluşması, mümkün olduğu kadar evde çocuğumuzla yaptığımız alternatifler yapmak. Mesela hazır hamur almak yerine evde hamuru yapmak ve gıda boyasıyla çocuğumuzun istediği renkleri yapmasını sağlamak onun için hem ilgi çekici hem de eğitici olacaktır. Eskisi gibi kağıttan uçak veya bot yapmak da öyle. Hem anne babayla hoş bir paylaşım olacak, hem bütçemize faydalı, hem de çocuğun kendi yaptığı oyuncak olduğu için onun için daha değerli olacaktır ve özenerek saklayacaktır.

Evimizde papatya beslemeyi öneriyorsunuz?Nedir papatyanın özelliği?  Bunun gibi hangi bitkiler evimizin havasını temizler?
Yeşil örümcek bitkisi, palmiye, eğreltiotu, sarmaşık bu çiçeklere birkaç örnek daha. Bitkiler havayı temizler. Evimizde dışarıya göre daha fazla toksin vardır ve bu toksinlerin yüzde 87sini bu süs bitkileriyle temizleyebilirsiniz. Hem dekoratif hem de sağlıklı olan bu bitkiler evimizdeki oksijen seviyesini de yükseltir.

Bazı hayvan sahipleri çocukları dünyaya geldiğinde panik olabiliyorlar. Ev hayvanlarının çocuklara bir zararı olur mu?
Ev hayvanları aynı insanlar gibi çok fazla toksin yükü olabilirler. Şampuanları, pire ilaçları derken gerçekten zararlı olabilirler. Ama evcil hayvanlarımızı organik saç şampuanıyla yıkarsak ve pire tasması yerine de mamasına sarımsak veya bira mayası koyarsak doğal olarak pireleri de kovabiliriz. Aşıları tam olursa dökülen tüyleri evdeki çocuklara bir zarar vermez. Evcil hayvanınıza ne kadar güvenirseniz güvenin çocuğunuzu onunla asla yalnız bırakmayın.

Hayvanların çocukların üzerinde terapi etkisi var mıdır?
Kesinlikle. Mesela otizmi, down sendromu ve değişik gelişimsel farklılıkları olan çocuklara at ve köpekler özellikle çok fayda sağlamaktadır. Evimizdeki evcil hayvanımızla da çocuğumuz hayvan sevgisini, paylaşmayı, başka bir canlıyla ilgilenip, bakmayı öğreniyorlar. Evcil hayvanlarla büyüyen çocukların alerjik hastalıklara yakalanma risklerinin de diğer çocuklara göre daha az olduğu düşünülmektedir.

Evde hayvan besleyenler ve çocukları olanlar nelere dikkat etmeli?
Hayvanların aşılarını yaptırmaları ve temizliklerini özenle gerçekleştirmeliler. Evcil hayvanlarımız çocuklarımızla birlikte yere sıklıkla temas ettiklerinden zemin temizliğinde arap sabunu ve sirke tercih edilmelidir.

Evcil hayvanlarımızın mamalarını nasıl güvenle seçebiliriz ?
En güvenli mama evcil hayvanımızın cinsine göre evde taze sebze, meyve ve et türleriyle hazırlayacağımız yiyeceklerdir. Bu yemekleri bolca yapıp buzluğumuzda saklayabiliriz eğer kendi hazırlamamız zor olacak ise, özel marketlerde kaliteli kuru mamalar bulunmaktadır. Fiyatı biraz daha pahalı olmasına rağmen, evcil hayvanınız o kadar sağlıklı olacak ki, aşırı pahalı olan veteriner hizmetlerinden yararlanmanıza gerek kalmayacaktır.

Kedi kumu temizliğinde pratik ve kokuyu önleyici çözümler nelerdir?
Kedi kumuna damlatacağımız birkaç damla tercihen organik uçucu yağlarla kötü kokuların oluşmasını engelleyebiliriz. Kumdan dışkı temizliği günlük olarak yapılmalıdır. Evinizdeki kedinin adedine göre de kumu belirli sıklıklarla değiştirmelidir.

Evcil hayvanlarımızın bakımını nasıl güvenli yapabiliriz? Nelere dikkat etmeliyiz?
Evcil hayvanların şampuanları da oldukça toksiktir. Mümkünse organik saç şampuanıyla yıkayın. Pireler için ise tasmalar yerine mamalarına sarımsak veya bira mayası koyabilirsiniz. Dışarı çıkan evcil hayvanlarınız tekrar eve geldiğinde ayaklarıyla kirlilik getirmemeleri için ayaklarını temiz, nemli ve az sirkeli bir bezle de temizleyebilirsiniz. Onların sağlıklı olması için mutlu edin ve mümkün olduğu kadar sevgi verin.

Evimizde uygulayacağımız küçük püf noktaları ile hayatımızda kalıcı etkiler yaratabiliriz dediğiniz gibi… Peki bu alana kafa yormuş biri olarak; toplum sağlığı açısında alınması gereken ulusal, küresel önlemler neler?
Üreticilerin ürünlerini tekrar düşünmesi. Doğal alternatiflerle ürünlerini değiştirmeleri. Mesela deterjan, şampuan veya çocuk bezi firmaları kolaylıkla organik alternatifler sunabilir. Mükemmel dünyada ise sadece organik ürünleri satmaları… Ayrıca da devlete büyük sorumluluk düştüğünü düşünüyorum. Gelişmiş ülkelerde hybrid arabaların vergileri diğer arabalara göre daha ucuz, bu da insanları hybrid araba almaya teşvik ediyor. Bence devletimiz hybrid arabaları teşvik etmeli ve çevreye faydalı ürün üretenleri de ödüllendirerek örnek göstermelidir.

Dünyada bu konudaki protestoları, sosyal mücadeleleri nasıl yorumluyorsunuz?
“Ağlamayana meme yok” bence bunun önemi ve bilinci mümkün olduğu kadar insana yayılmalı. Ben sosyal mücadeleleri çok destekliyorum. Değişim çok zor bir şeydir, özellikle de azınlık birkaç kişinin gerçekten kafasını sadece bu değişim için yorması, bedenen de daha olumlu bir dünya için çalışması çok saygı duyulacak bir şeydir. Umarım bunun değeri bilinir ve insanlar  bilinçlenir.

Türkiye’deki bu konudaki yasalarda ne gibi problemler görüyorsunuz?
Yukarıda da bahsettiğim araba örneğindeki gibi teşvik edilmeli. Ülkemizde sürekli yeni binalar inşa ediliyor, keşke Almanya’daki gibi en azından binanın belirli bir kısmının ekolojik yapılması zorunlu kılınsa, marketlerde poşet torba tamamen kaldırılsa ve bunun gibi birçok örnek daha…

Çocukları bu tehlikelerden korumak için ulusal çapta yapılabilecek etkinlikler size göre neler?
Sosyal sorumluluk projeleri zaten mevcut, belki birleşip bir şekilde daha çok ses duyurmak. Çocuklarımız için yapmayacağımız fedakarlık yok diyoruz ama en önemlisini reddediyoruz. Çok kişi çalışan firmaları bilinçlendirmek olabilir. Bilinçlendirmek için o firmaların da ekolojik olması, çalışanlarına örnek olmaları için gerekli.

Soru, yorum ve eleştirilerinizi gönderebilirsiniz.

E-Posta adresiniz yayınlanmayacaktır.